De lange lijst van ‘morons’ (sukkels)

In mijn column van 17 februari (op www.inmaxxa.nl) stond dat het onterecht is van Bos om het bankwezen de schuld van de huidige crisis te geven. Daarop kreeg ik een groot aantal reacties. Vandaag de complete… In mijn column van 17 februari (op www.inmaxxa.nl) stond dat het onterecht is van Bos om het bankwezen de schuld van de huidige crisis te geven. Daarop kreeg ik een groot aantal reacties. Vandaag de complete lijst. Wouter Bos verlangt een ‘sorry’ van de bankiers voor wat ze allemaal hebben aangericht. Ik vond dit belachelijk, omdat de politiek net zo veel boter op haar hoofd heeft. Zij hield slecht toezicht op allerlei financiële producten waarvan eigenlijk niemand wist hoe ze precies in elkaar zaten. En zij pakte de perverse beloningsprikkels niet aan, terwijl daar in alle lagen van de samenleving om geschreeuwd werd, en ga zo maar door.
Op deze column reageerden de nodige lezers. En aldus kon ik een lijst maken van nog veel meer schuldigen aan de huidige crisis. Overigens denk ik niet dat er per se sprake is van schuldigen. We zijn allemaal op een gegeven moment in een soort sprookje gaan geloven. Het ging ons allemaal zo goed dat we ons kritisch vermogen zijn kwijtgeraakt (en degenen die kritisch wilden zijn, werden als ‘party poopers’ direct weggehoond).
Recent beschreef ik dat inflatiecijfers –die bewust laag worden gehouden door de overheid– ook een oorzaak van veel ellende zijn. Door de te lage inflatiecijfers kon de rente lange tijd heel erg laag worden gehouden, waardoor iedereen (consumenten en bedrijven) zich veel gemakkelijker in de schulden kunnen steken. De schuldquote bereikte overal in het westen historische records.
Maar er zijn meer oorzaken van de crisis. Een lezer wees me er terecht op dat de kunstmatig laag gehouden wisselkoers van vooral de Chinese renminbi een aan twee kanten snijdend mes was. Enerzijds ontstond mede hierdoor een economisch succesverhaal in China waarvan iedereen geloofde dat dit de wereldeconomie voor decennia vooruit zou helpen. Anderzijds kon het Westen jarenlang veel te goedkoop goederen importeren, waardoor we verslaafd raakten aan consumeren (al dan niet met geleend geld).
Daarnaast, zo was een reactie, zit er in het belastingsysteem (bijvoorbeeld van ons) een aantal perverse prikkels. Zo kun je een hypotheek nemen tegen een lage rente om dat geld vervolgens te gaan beleggen. Allerlei financiële partijen hebben mensen overgehaald om de overwaarde van het huis te besteden of te beleggen. Er zijn diverse constructies bedacht waarbij niet aflossen te prefereren was, omdat het geld op een andere manier beter kon renderen.
Ik heb altijd geleerd dat je nooit moet beleggen met geleend geld. Dat leidt vroeg of laat tot ellende. Een aantal collega’s uit de branche zullen mij deze uitspraak niet in dank afnemen (het zij dan zo). Een van de problemen van dit moment is wel dat veel mensen die deze constructies met geleend geld hebben opgezet, al dan niet aangemoedigd door anderen, zich terugtrekken van de beurzen. Ze zijn in financiële of psychische nood gekomen.
Financiële tussenpersonen worden vaak als boosdoener genoemd. Een belangrijke econoom en vertegenwoordiger uit de Amerikaanse vastgoedsector schreef bijvoorbeeld een bestseller onder de veelzeggende titel: ‘Are You Missing the Real Estate Boom?: The Boom Will Not Bust and Why Property Values Will Continue To Climb Through the End of the Decade—and How To Profit From Them’. Een beter bewijs dat er mensen zijn die sprookjes schrijven, en mensen die er wel in geloven, is er bijna niet.
Maar er waren meer mensen die sprookjes bedachten, vooral met een MBA-achtergrond van de meest prestigieuze universiteiten. Ze schreven de mooiste folders en prospectussen van allerlei financiële producten. Aan de hand van talloze risicomaatstaven hadden hun modellen uitgerekend hoe beperkt de risico’s van die producten waren. Lehman Brothers verklaarde in 2006 eens dat hun Value at Risk (VaR), zeg maar wat ze maximaal konden verliezen, op al hun producten op een willekeurige dag $ 42 miljoen was. Yeah, right!
De lijst is nog lang niet klaar. Het kortetermijndenken van Wall Street is veel genoemd. Beleggers eisten dat bedrijfscijfers er ieder kwartaal weer beter uitzien. Bonussen van CEO’s van andere bedrijven dan de banken logen er ook niet om en waren erop gebaseerd dat de winsten steeds hoger moesten stijgen. Schulden maken voor bedrijfsovernames was een manieren om snelle stappen te maken. En de investment banks stonden natuurlijk klaar om die bedrijfsovernames te faciliteren. Voor langetermijndenken was geen plaats.
Beleggers vonden het allemaal geweldig, die overnames en naoorlogse winstrecords van 2006 en 2007. Zelfs zogenaamde belangenverenigingen als de VEB stonden voorop om ervoor te zorgen dat ABN Amro aan de hoogste bieder moest worden verkocht. Barclays, een in mijn ogen strategisch gezien betere partij (zie onder andere mijn columns van 24 en 25 september 2007), was niet goed genoeg, eigenlijk puur omdat ze te weinig geld boden.
In het algemeen wordt het goedkope geld (Greenspan en later Bernanke zijn de koningen van ‘the era of cheapness’) als de grootste boosdoener genoemd. Het boek ‘Dumb Money: The villains of the financial catastrophe aren’t criminals. They’re morons’ beschrijft heel mooi het proces waarin goedkoop geld tot dom geld leidt. Fraudeurs als Allen Stanford konden zo lang hun gang gaan, omdat er zoveel sukkels waren die geloofden dat je structureel hoge rendementen kon maken tegen lage risico’s.
Harry Geels
Inmaxxa
Harry Geels is directeur Research en partner bij INMAXXA met kantoor te Naarden (www.inmaxxa.nl). Daarnaast is hij uitvoerend hoofdredacteur van Technische en Kwantitatieve Analyse (TKA). De informatie in deze opinie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. De standpunten en vooruitzichten van Geels geven zijn mening weer in zijn hoedanigheid als directeur Research.