Survival of the greedy

Hebzucht heeft een slechte naam. En als we zien waar het soms toe leidt dan is dat wel te begrijpen. Eenvoudig wordt er gewezen naar mensen die heel rijk zijn geworden door bijvoorbeeld de verkoop van… Hebzucht heeft een slechte naam. En als we zien waar het soms toe leidt dan is dat wel te begrijpen. Eenvoudig wordt er gewezen naar mensen die heel rijk zijn geworden door bijvoorbeeld de verkoop van ‘subprimeÂ’ hypotheken. De bankiers waren bezeten door hebzucht en daardoor liep het systeem vast. Maar volgens mij worden oorzaak en gevolg hier door elkaar gehaald. Het systeem zorgt ervoor dat de hebzuchtige bankiers kunnen floreren.
Er wordt vergeten dat het de overheid is die de randvoorwaarden heeft gesteld voor deze hebzucht. Er wordt snel gedacht dat mensen misbruik maken van de omstandigheden. Dat als mensen minder hebzuchtig zijn, de problemen dan wel opgelost kunnen worden. Met de juiste mensen op de juiste plaats komt het allemaal wel weer goed. Maar het probleem zit in het systeem. De hebzucht is maar bijzaak.
Over het algemeen laten de mensen zich leiden door eigen belang. In 95% van de gevallen geeft dit hele redelijke verklaringen voor het gedrag van mensen. Maar laten we er eens van uit gaan dat slechts 5% van de mensen geleid wordt door hebzucht en eigenbelang. De overige 95% is wel verstandig, integer en heeft zorg voor de klanten. Verder laten zij zich niet afleiden door korte termijn verleidingen. De overgrote meerderheid gedraagt zich zeer integer. Zou in een dergelijke situatie de crisis worden afgewend door al deze nobele burgers?
Vervolgens gaan we ervan uit dat dit ook geldt voor de mensen die werken op de financiële markten. Vervolgens wordt de rente verlaagd en de geldkraan wordt opengezet. Dit schept de mogelijkheden om geld uit te lenen aan groepen waar dat eerst niet rendabel was. Er ontstaan allerlei lucratieve manieren om geld te verdienen. De meerderheid negeert dit want die ziet dat dit onverstandig is. Bij een enkele bank zitten er wel wat hebzuchtige mensen in het bestuur. Deze banken zullen voorzichtig stappen nemen op deze markten.
Een enkeling maakt toch gebruik van de lucratieve kansen die er liggen. Zij kunnen daardoor sneller groeien dan de rest. Bij andere banken zitten ook enkele hebzuchtige personeelsleden. Zij kunnen voorzichtig proberen om gebruik te maken van de omstandigheden. Ze moeten voorzichtig te werk gaan want de meerderheid van de collega’s bestaat uit braveriken. Maar je kunt net even wat meer risico’s nemen dan je brave collega’s. De prijzen van bezittingen zijn toch aan het stijgen door de lage rente, dus het loopt allemaal voorlopig wel los met die grote risico’s. Deze medewerkers kunnen hogere rendementen laten zien en maken daardoor makkelijker carrières.
Na enkele jaren is er een verschuiving opgetreden. De hebzuchtige personeelsleden maken net even sneller promotie. De hebzuchtige banken kunnen hun marktaandeel vergroten. Het aantal hebzuchtigen op invloedrijke plekken neemt daardoor toe. Daarmee wordt het uitgeven van bijvoorbeeld ‘subprime’ hypotheken steeds eenvoudiger. Dit gaat nu ook de prijzen beïnvloeden. Er komt extra geld op de huizenmarkt en die huizenprijzen zullen gaan stijgen. Dit versnelt het proces verder, want er zijn nu nog meer mogelijkheden om winst te maken. Buiten de bancaire wereld wordt duidelijk dat er veel geld te verdienen is op de financiële markten. Dat heeft een grote aantrekkingskracht op mensen die gedreven worden door hebzucht. Er werken steeds meer mensen op de financiële markten die handig gebruik maken van de kansen die het beleid hen biedt. Hierdoor wordt het probleem steeds groter. Uiteindelijk wordt het een ‘rat race’ met dramatische gevolgen.
Is er eenmaal een situatie waarin er de mogelijkheid is om misbruik te maken van anderen om jezelf te verrijken, dan zal dat uiteindelijk de verkeerde mensen aantrekken. Dat is niet afhankelijk van het aantal goede of slechte mensen. Als er maar heel weinig mensen zijn die misbruik maken van anderen, dan duurt het proces wat langer. Het is het systeem dat fout is. Het heeft geen zin om de mensen de schuld te geven. Het heeft zeker geen zin om te denken dat als je betere bankiers hebt, je het probleem dan hebt opgelost. Het probleem los je op door de tekortkomingen in het systeem op te lossen. Een systeem dat alleen maar kan functioneren als het afhankelijk is van braafheid en altruïsme, is gedoemd om te mislukken. Je moet zoeken naar een systeem dat als mensen maximaal gebruik maken van de kansen, dat het systeem dan toch blijft functioneren.
Dit wordt deels onderkend, maar de oplossingen die daaruit voortkomen zijn vaak weinig effectief. Zo wordt er heel gewichtig gedaan over de bonuscultuur. Deze heeft als katalysator gewerkt, maar het is niet de kern van het probleem. De kern is dat er teveel geld de financiële markten wordt ingepompt. Met regels kun je soms de zaken tijdelijk tegenhouden. Maar er is heel veel geld en dat prikkelt de creativiteit. Die creativiteit zal het naar mijn mening altijd winnen van regelgeving.

Marcel Meijer
www.devrijeeconomie.nl