Toch het systeem

Afgelopen zaterdag reageerde Jaap van Duijn met een verkeerd antwoord op de vraag of we nu de mensen, of het systeem de schuld moeten geven van de laatste crisis.
In zijn wekelijkse column in De… Afgelopen zaterdag reageerde Jaap van Duijn met een verkeerd antwoord op de vraag of we nu de mensen, of het systeem de schuld moeten geven van de laatste crisis.
In zijn wekelijkse column in De Telegraaf legde Jaap van Duijn uit dat hij het eens is met Balkenende. Onze premier gaf eerder aan dat hij vond dat niet zozeer het systeem heeft gefaald, maar de mensen. Van Duijn onderbouwde deze visie onder andere door te zeggen dat steeds meer mensen tegenwoordig belust zijn op onmiddellijke behoeftebevrediging. Topmannen in bedrijven willen nu de bonus en zouden niet meer naar de lange termijn kijken. Van Duijn sprak van de cultuur van ‘Ik wil nu een ijsje’.

Ik was toch wel een beetje met stomheid geslagen. Dat was ik ook al toen ik Balkenende hoorde spreken. De schuld afschuiven op de mensen, en niet op het systeem, is gemakkelijk en hypocriet. Balkenende schaarde zich met zijn uitspraken achter Bos, die er al verscheidene malen bij de bankiers op heeft aangedrongen dat ze ‘sorry’ moeten zeggen. Tegen deze hypocriete houding van Bos heb ik in diverse columns geageerd, bijvoorbeeld in mijn columns ‘Bos moet sorry zeggen’ en ‘De lange lijst van sukkels’.
Mensen zijn een product van een systeem. Het begint bij de opvoeding, daarna komen de opleiding, de maatschappelijke normen en de cultuur. Kortom, het systeem bepaalt hoe mensen uiteindelijk zijn. Het ligt in de aard van de mensen om behoeftes onmiddellijk te bevredigen of hebzuchtig te zijn. Dat is nooit anders geweest. Het zit ingebakken in de mens. Alleen de laatste tientallen jaren heeft het systeem daar meer dan ooit invulling aan kunnen geven.
In de loop der jaren, met het voortschrijden van het systeem waarin onmiddellijke behoeftebevrediging gemakkelijker is geworden dan ooit, hebben velen in de maatschappij terecht hun onvrede geuit over de uitwassen die waren ontstaan, overigens niet alleen over de topmannen in het bedrijfsleven, ook bij de sport, bij de jeugd et cetera. De overheid heeft erbij staan kijken, en er veel te weinig tegen ingebracht. Hét voorbeeld is Wim Kok die als politicus veel heeft geageerd tegen wat hij de cleptocratie noemde, maar zich vervolgens als een mak lammetje in het systeem van grof belonen heeft laten opnemen (onder meer via commissariaten bij ING en Royal Dutch Shell, red.).
Ik voel me ronduit geschoffeerd door Balkenende. Hij is de manager van een bedrijf (maatschappij Nederland) waarin het fout gaat, om vervolgens de medewerkers (wij) de schuld te geven. Dit is not done. We zouden met zijn allen de politiek eens veel harder tot de orde moeten roepen, de media en economen voorop. Helaas gebeurt dit veel te weinig. Ook dat is een foutje in ons systeem. Bij veel media is bijvoorbeeld geen tijd en geld meer om diepteresearch te doen.
Veel economen werken voor universiteiten en die worden betaald door de overheid. Andere economen van naam en faam zitten bij het bedrijfsleven en hebben op andere manieren nauwe banden met de overheid. Er zijn voorbeelden te over van onderwerpen waarbij economen niet thuis geven, bijvoorbeeld in het debat over de inflatiecijfers en de veel te goedkope conversie van de gulden in de euro.
Inflatiecijfers worden overduidelijk gemanipuleerd door de overheid. Ook over dit onderwerp heb ik verschillende columns geschreven. Economen in Nederland geven niet thuis in dit debat. De door mij afgelopen vrijdag aangehaalde wetenschapper Robert Arnott geeft bijvoorbeeld wel aan dat inflatiecijfers, ook in de VS, worden gemanipuleerd. In de VS is een aantal economen zogeheten schaduwstatistieken bij gaan houden, waarin de inflatiecijfers op basis van vroegere methodieken worden geregistreerd: http://www.shadowstats.com/. Deze site werd door Arnott in zijn webinar weer genoemd (zie mijn column van afgelopen vrijdag).
Dan de introductie van de euro. De Stichting Wisselverlies is met een rapport naar buiten gekomen waaruit blijkt dat het ons met zijn allen zo’n € 400 miljard heeft gekost, die introductie. Economen willen het er niet meer over hebben, media vinden het onderwerp te ingewikkeld en te achterhaald, of erger nog, sommige media willen er niet op inspringen omdat bepaalde politieke partijen, niet zijnde de gevestigde orde, er garen bij zouden kunnen spinnen. Gevolg: het onderwerp staat zo goed als niet op de agenda.
Het zijn zomaar wat voorbeelden, de lijst is natuurlijk langer. Ik ben altijd een voorstander geweest van de democratie. Het volk laat de besturing van het land over aan experts, die bij meerderheid van stemmen gekozen worden. Maar wat als de politici geen experts zijn en van die domme uitspraken doen als Balkenende? En wat als de media en wetenschappers niet goed in staat zijn het werkelijke reilen en zeilen achter politieke beslissingen aan de orde te stellen en te bekritiseren?  
Harry Geels
Inmaxxa
Harry Geels is directeur Research en partner bij INMAXXA met kantoor te Naarden (www.inmaxxa.nl). Daarnaast is hij uitvoerend hoofdredacteur van Technische en Kwantitatieve Analyse (TKA). De informatie in deze opinie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. De standpunten en vooruitzichten van Geels geven zijn mening weer in zijn hoedanigheid als directeur Research.