Een waarschuwing die je niet vaak hoort van een centrale bankier
Christine Lagarde is niet iemand die snel alarm slaat. Als voorzitter van de ECB kiest ze doorgaans voorzichtige woorden, gericht op stabiliteit en geleidelijke aanpassing. Daarom valt het op dat ze recent expliciet waarschuwde dat Europa het risico loopt afgesneden te worden van de AI-ontwikkeling.
Haar boodschap komt neer op het volgende. Europa mist niet de kennis of de ambitie om mee te doen in de race om kunstmatige intelligentie. Europa mist het kapitaal om die ambitie te schalen. En dat is een fundamenteel ander probleem dan een gebrek aan talent of ideeen.
Als oplossing pleit ze voor een Europese kapitaalmarktunie. Kort gezegd, een systeem waarin geld makkelijker over landsgrenzen heen kan stromen binnen de EU, zodat een veelbelovend techbedrijf in Nederland net zo makkelijk aan Duits of Frans kapitaal komt als aan Nederlands geld.
Het spookbeeld van de internet-boom
Wie de geschiedenis kent, herkent het patroon meteen. Tijdens de opkomst van internet in de jaren negentig en de jaren erna, gebeurde er iets vergelijkbaars. Amerikaanse durfkapitaalfondsen pompten enorme bedragen in bedrijven die uiteindelijk de wereld zouden domineren. Europa bouwde intussen prima technologie, maar miste de schaal om er wereldspelers van te maken.
Het resultaat kennen we allemaal. De grote techbedrijven van vandaag zijn vrijwel zonder uitzondering Amerikaans of inmiddels Chinees. Europa leverde ideeën, patenten en soms zelfs het fundamentele onderzoek, maar niet de kapitaalstructuur om daar een economische wereldmacht mee te bouwen.
Lagarde lijkt te zeggen dat we op het punt staan dezelfde fout te herhalen. Alleen deze keer met AI in plaats van internet. En de inzet is minstens zo groot, misschien wel groter.
Wat een kapitaalmarktunie in de praktijk zou betekenen
Op dit moment is beleggen binnen Europa nog altijd verrassend versnipperd. Elk land heeft zijn eigen beurs, eigen regelgeving en eigen pensioenstelsel. Geld dat in Nederland wordt gespaard, blijft vaak binnen Nederlandse fondsen en Nederlandse beleggingscategorieen, simpelweg omdat grensoverschrijdend beleggen binnen Europa nog steeds meer gedoe oplevert dan het zou moeten.
Een kapitaalmarktunie zou die schotten moeten wegnemen. Denk aan een systeem waarin je Franse pensioenpremie net zo makkelijk in een Duitse chipfabriek terechtkomt als in een Franse staatslening. Of waarin een beursgang in Amsterdam evenveel internationaal kapitaal aantrekt als eentje in New York.
Dat dit onderwerp serieus leeft, blijkt ook uit signalen in de markt zelf. Euronext, de beursuitbater achter onder meer Amsterdam en Parijs, heeft aangegeven open te staan voor een grote fusie met branchegenoot Deutsche Börse. Zulke consolidatie past precies in het plaatje dat Lagarde schetst, een groter en dieper Europees kapitaalmarkt in plaats van tientallen kleine, gefragmenteerde markten.
Wat dit betekent voor jou als belegger
Voor de Nederlandse belegger is dit meer dan een abstract beleidsverhaal uit Frankfurt. Als Europa er daadwerkelijk in slaagt kapitaal makkelijker te laten stromen over de grenzen heen, ontstaan er nieuwe groeikansen binnen sectoren die nu nog achterblijven bij de Amerikaanse techreuzen. Denk aan Europese AI-bedrijven, chipmakers en datainfrastructuur die eindelijk kunnen opschalen zonder steeds naar Amerikaans kapitaal te hoeven kijken.
Tegelijkertijd is het een waarschuwing om niet blind te varen op de gedachte dat Europa vanzelf meekomt. De geschiedenis van de internet-boom laat zien dat goede technologie zonder schaalbaar kapitaal alsnog kan verliezen van een concurrent die wel voldoende geld weet te mobiliseren. Wie zijn portefeuille inricht op de aanname dat Europa automatisch een gelijkwaardige speler wordt in AI, doet er goed aan die aanname kritisch te blijven toetsen.
Het wordt de komende jaren dan ook interessant om te volgen hoe serieus deze kapitaalmarktunie daadwerkelijk van de grond komt, en of fusies zoals die tussen Euronext en Deutsche Börse uiteindelijk doorgang vinden. Dat bepaalt mede of Europa deze technologische revolutie wel meemaakt, in plaats van er opnieuw naast te grijpen.
Denk jij dat Europa deze keer wel op tijd is, of herhaalt de geschiedenis van de internet-boom zich met AI?
