Het getal dat niemand kan negeren
38 OESO-landen. 37 daarvan zagen hun pensioenfondsen groeien, met een gemiddeld rendement van 11,7%. En dan is er Nederland, dat als enige in de min eindigde met -2,8%.
Dat is geen kleine afwijking. Dat is een land dat structureel anders presteert dan de rest van de ontwikkelde wereld, terwijl het pensioenvermogen van miljoenen Nederlanders in diezelfde fondsen zit. Als je bij een Nederlands pensioenfonds bent aangesloten, is dit niet een ver-van-je-bed nieuwsbericht. Dit is jouw toekomstige koopkracht die op papier kromp, terwijl die van een gepensioneerde in Canada of Australië groeide.
De vraag die hierbij opkomt is niet alleen wat er misging, maar vooral wie hiervoor verantwoordelijk is.
Hoe kan één land zo uit de pas lopen
Een rendement van -2,8% terwijl de rest van de wereld dubbele cijfers haalt, gebeurt niet toevallig. Dat wijst op keuzes. Keuzes over hoe fondsen beleggen, keuzes over de rekenrente waarmee verplichtingen worden berekend, en keuzes over het beleggingsbeleid dat door bestuurders en toezichthouders wordt goedgekeurd.
Het doet denken aan de dekkingsgraadcrisis van 2008 tot 2012, toen Nederlandse pensioenfondsen jarenlang worstelden met een kloof tussen wat ze hadden beloofd en wat ze daadwerkelijk konden uitkeren. Toen ontstond ook een debat over bestuurlijke verantwoordelijkheid dat pas jaren later goed op gang kwam.
Het verschil is dat dit keer het contrast niet subtiel is. Het is niet ‘Nederland doet het iets minder goed’. Het is ‘Nederland is de enige met een verlies, terwijl 37 andere landen wisten te groeien’. Dat soort uitzonderingspositie stelt harde vragen aan wie er aan het roer staat.
De rol van DNB en de rekenrente
De Nederlandsche Bank houdt toezicht op pensioenfondsen en speelt een sleutelrol in hoe rendement en verplichtingen tegen elkaar worden afgewogen. Als Nederland als enige land negatief scoort, is het logisch dat de blik naar dat toezicht gaat.
Tegelijkertijd loopt Nederland midden in de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel, een operatie waarbij vertrouwen cruciaal is. Miljoenen deelnemers moeten erop kunnen bouwen dat hun opgebouwde pensioen zorgvuldig wordt beheerd en overgeheveld. Een resultaat als dit, juist nu, is olie op het vuur van iedereen die al twijfelde aan de uitvoering van die transitie.
Het ESG-beleggingsbeleid van fondsen wordt in deze context ook opnieuw onder de loep genomen. Als duurzaamheidskeuzes rendement kosten terwijl andere landen daar niet voor kiezen of het anders invullen, dan is dat een politieke discussie die zich niet langer laat wegstoppen achter jaarverslagen.
Wat dit betekent voor jouw pensioenopbouw
Voor de individuele deelnemer voelt dit soort nieuws als een systeem dat faalt zonder dat je er zelf iets aan kunt doen. Je stort premie, het fonds belegt, en de uitkomst hangt af van beslissingen die ver buiten je eigen invloed liggen.
Maar het is ook een signaal om je eigen situatie scherper in beeld te krijgen. Weet je hoe jouw pensioenfonds heeft gepresteerd de afgelopen jaren? Weet je welk deel van je toekomstige inkomen daadwerkelijk afhankelijk is van dit collectieve systeem, en welk deel je zelf aanvult via eigen vermogensopbouw?
Wie afhankelijk is van één stelsel dat blijkbaar structureel kan afwijken van de rest van de wereld, doet zichzelf een plezier door ook zelf grip te houden op de opbouw van vermogen naast het pensioenfonds.
