Dat wordt goed verwoord (aan de hand van diepgaande onderzoeken) in “Thinking Fast and Slow”, de internationale (Engelstalige) bestseller van Nobelprijs winnaar Daniel Kahneman.
Geen gemakkelijke lectuur, je leest het ook niet in 1 ruk uit, maar met opzienbarende feiten (althans voor mij) over hoe we meestal snel tot conclusies en beslissingen komen, waardoor we enerzijds ook snel kunnen reageren, anderzijds ook fouten kunnen maken omdat we te vaak afgaan op onze beperkte kennis en ook vrij gemakkelijk te beïnvloeden zijn. Bijvoorbeeld door ankers: een groep proef personen wordt gevraagd of Ghandi ouder of jonger was dan 75. Je krijgt dan een hogere schatting dan wanneer je vraagt: was Ghandi ouder of jonger dan 45. Het getal dat in de vraag zit verwerkt beïnvloedt het antwoord. Bestuurders van grote firma’s, die een beslissing genomen hebben die goed uitwerkt vergeten de geluksfactor, die mede tot het resultaat geleid heeft, zijn geneigd zichzelf te overschatten (en worden ook door de buitenwacht overschat) en maken zo bij een volgende beslissing juist fouten. Politici, die denken gebeurtenissen in de wereld te kunnen voorspellen vergeten, dat onze wereld in feite onvoorspelbaar is. Financiële adviseurs lijden aan hetzelfde euvel. Wat te denken van de ene adviseur die na onderzoek op bepaalde gronden een aandeel wil kopen en een andere adviseur die op andere gronden hetzelfde aandeel wil verkopen? Terwijl al hun beweegredenen vermoedelijk al in de actuele koers verwerkt zijn.
We schatten vrijwel allemaal een verlies veel zwaarder in dan een gelijke winst; emotioneel telt een verlies mogelijk wel dubbel. Een gevolg is, dat men emotioneel “gemotiveerd” verliesgevende zaken te lang doorzet of verliesgevende beleggingen vasthoudt en winstgevende beleggingen te snel verkoopt. Een chirurg zal ook eerder een standaard operatie met minder kansen uitvoeren dan een minder gestandaardiseerde operatie met betere kansen, want als het in het laatste geval misgaat krijgt hij iedereen over zich heen. Een ander voorbeeld: als onze snelle hersens niet snel een antwoord weten op een vraag dan vervangen ze de vraag onbewust voor een makkelijker vraag. Bijvoorbeeld als je iemand vraagt: “voel je je gelukkig met je leven” dan kan hij of zij daar niet zomaar antwoord op geven, maar als hun hersens de vraag onbewust vertalen in “ben je nu gelukkig”, dan is het antwoord op de oorspronkelijk gestelde vraag niet zo moeilijk meer.
Hoe werken onze hersens en welke invloeden spelen een rol bij het nemen van beslissingen, ook financiële? Materiaal te over, een boek om met aandacht te lezen..
Hans van Rossum http://home.kpn.nl/hansvanrossum/
